بلک فرایدی چیست؟ تاریخچه از فیلادلفیا تا ایران ۱۴۰۵

در سالهای اخیر، یکی از بزرگترین جشنوارههای ایران بلک فرایدی است. روزی که هزاران فروشگاه در سراسر کشور تخفیف قابلتوجهی بر روی محصولات خود میگذارند. بلک فرایدی (Black Friday) یا جمعه سیاه، در اصل نام جمعهی بعد از عید شکرگزاری آمریکاست؛ روزی که فروشگاهها بزرگترین حراج سنتی سال را برگزار میکنند و فصل خرید پایان سال را باز میکنند. «سیاه» اینجا به معنای عزا نیست؛ بلکه این اسم از شلوغی و ترافیک خیابانهای فیلادلفیا در دههی ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ آمده است. اگرچه بسیاری از توضیحات مشهور مثل «اعداد قرمز و سیاه حسابداری» که زیاد میشنوید نیز مرتبط به بلک فرایدی است؛ ریشهی واقعی اسم نیست و بعدها ساخته شد.
بلک فرایدی ۱۴۰۵ جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶) است، یک روز بعد از عید شکرگزاری امسال. در ادامه معنی، منشأ، و رواجش در ایران و فرقش با یک خرید معمولی را با هم بررسی میکنیم و خواهیم دید که این رویداد در بازار طلا چه شکلی پیدا کرده است.
بلک فرایدی چیه؟ جواب کوتاه
در ادامه بلک فرایدی را به صورت کلی توضیح میدهیم:
| سؤال | جواب کوتاه |
|---|---|
| بلک فرایدی چیست؟ | روز حراج و تخفیف بزرگ فروشگاهها؛ در آمریکا جمعهی بعد از شکرگزاری |
| جمعه سیاه همان بلک فرایدی است؟ | بله، «جمعه سیاه» ترجمهی فارسی همین اسم است |
| نام از کجا آمده؟ | از اصطلاح پلیس فیلادلفیا برای شلوغی روز بعد از شکرگزاری |
| چرا همیشه آخر نوامبر است؟ | چون شکرگزاری در آمریکا چهارمین پنجشنبهی نوامبر است |
| سایبرماندی چیست؟ | دوشنبهی بعد از آن، که تخفیفهای اینترنتی را در بر میگیرد |
| بلک فرایدی ۱۴۰۵ کی است؟ | جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶) |
بلک فرایدی چیست و چرا اسمش «سیاه» است؟
بلک فرایدی یا به عبارت دیگر در فارسی «جمعه سیاه» اسمی آشنا برای گوش فارسیزبانان است، جالب است بدانید که در انگلیسی هم از اول این اسم ناخوشایند بود. «سیاه» به فروشگاههای شلوغ و ترافیک سنگین اشاره داشت و آن را پلیس و رانندگان گفته بودند، نه فروشندهها. یعنی این اسم از دل بازار سنتی و خیابانهای شلوغ منشأ میگرفت.
تاریخچه بلک فرایدی: از بحران طلا در ۱۸۶۹ تا حراج امروز
داستان این اسم سه روایت مختلف دارد که هرکدام باعث محبوبیت و آشناپنداری این عبارت شد.
نخستین جمعه سیاه: بحران بازار طلای آمریکا در ۱۸۶۹
اولین بار عبارت «Black Friday» برای سقوط بازار طلای آمریکا در ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹ ثبت شد. دو سرمایهدار والاستریت به نامهای جی گولد و جیم فیسک میخواستند طلای کشور را بخرند و قیمتش را بالا ببرند. نقشه جی گولد و جیم فیسک همان جمعه فروپاشید و بازار سهام سقوط کرد. البته که این رویداد ارتباط خاصی به روز حراج بعد از عید شکرگزاری نداشت. اما اولین بار این عبارت در همین سال متولد شد.
پلیس فیلادلفیا و جمعهی شلوغ
اما واقعا بلک فرایدی از کجا آمد؟ منشأ اسم حراج امروز فیلادلفیاست. در دههی ۱۹۵۰ پلیس این شهر، اصطلاح جمعه سیاه را برای هرجومرج بعد از شکرگزاری به کار برد. شلوغی خیابانها و هرج و مرج به قدری زیاد بود که در آن روز، کل فیلادلفیا قفل بود. خریداران حومه و گردشگران پیش از مسابقهی فوتبال ارتش و نیروی دریایی (Army-Navy) روز شنبه به شهر میریختند و پلیس باید شیفتهای بلندتری کار میکرد.
در سال ۱۹۶۱ برای پلیس فیلادلفیا «عادی» شده بود که دو روز بعد از شکرگزاری را «جمعه سیاه» و «شنبه سیاه» بنامد، و هدفش منصرف کردن مردم از آمدن به مرکز شهر بود. تا ۱۹۶۱ اسم در فیلادلفیا جا افتاده بود و تاجران و مسئولان شهر حتی تلاش کردند آن را به «جمعه بزرگ» (Big Friday) عوض کنند، که نتیجه نداد.
افسانهی «اعداد قرمز و سیاه»
رایجترین توضیح درباره بلک فرایدی چیست که ممکن است شنیده باشید این بود که فروشگاهها در طول سال با جوهر قرمز (زیان) حساب مینوشتند و روز بعد از شکرگزاری به سود، یعنی جوهر سیاه، میرسیدند. درست است که حسابداران سود و زیان را با سیاه و قرمز مینوشتند، ولی این روایت داستانی رسمی و نادرست دربارهی ریشهی اسم است. خردهفروشان آن را اواخر دههی ۱۹۸۰ ساختند تا بار منفی اسم را بگیرند و در همان دهه نام را پذیرفتند.
ماجرا ساده است: اول پلیس اسم را ساخت، بعد فروشندهها آن را با تفسیر مالی خوشایند کردند.
فراگیر شدن: سایبرماندی و فراتر از آمریکا
اسم بلک فرایدی دیر ملی شد. حتی در ۱۹۸۵ هنوز در سراسر آمریکا رایج نبود. بعد از آن، حراج یکروزه به رویدادی چندروزه تبدیل شد، فروشگاهها زودتر باز شدند و «سایبرماندی» (دوشنبهی بعد) با رشد خرید اینترنتی کنار آن آمد. امروز بلک فرایدی دیگر تنها روز تعیینکنندهی فروش سال نیست و روزهای دیگری مثل سایبرماندی و شنبهی کسبوکارهای کوچک هم کنارش نشستهاند.
چرا بلک فرایدی همیشه بعد از شکرگزاری است؟
بلک فرایدی تاریخ ثابت میلادی ندارد و هر سال جمعهی بعد از شکرگزاری برگزار میشود. شکرگزاری در آمریکا هم از ۱۹۴۱، طبق قطعنامهی کنگره که روزولت در ۲۶ دسامبر همان سال امضا کرد، چهارمین پنجشنبهی نوامبر است. پس بلک فرایدی همیشه جمعهی بعد از چهارمین پنجشنبهی نوامبر است.
بلک فرایدی در ایران: از کی و با چه شکلی؟
ایران مراسم شکرگزاری ندارد، پس بلک فرایدی در ایران یک وامگیری تجاری است: فروشگاههای اینترنتی تاریخ جهانی را برمیدارند و کمپین خودشان را رویش میگذارند.
بلک فرایدی یا جمعه سیاه اولین بار در ایران در آذر ۱۳۹۶ برگزار شد. بلک فرایدی در ایران چند سالی بود که باب شده بود. همان سال دو فروشگاه اینترنتی بزرگ حراج را از نیمهشب ۳ آذر شروع کردند؛ سایت و اپلیکیشن هر دو در لحظهی شروع از دسترس خارج شد و کاربران زیادی شکایت داشتند که قیمتها پیش از اعمال تخفیف بالا رفته بود.
در سالهای بعد کمپینها چند روزه شدند. یکی از بزرگترین فروشگاههای اینترنتی برای بلک فرایدی ۱۴۰۴ جشنوارهی ۱ تا ۱۰ آذر برگزار کرد و روز آخرش با سایبرماندی همزمان بود. بلک فرایدی ایرانی معمولاً «یک جمعه» نیست و چند روز قبل و بعدش را هم شامل میشود. در طول این سالها، بلک فرایدی در ایران نامهای مختلفی را گرفت که فروشگاههای بزرگ برای آن ایجاد کردند: عباراتی مثل حراج جمعه، حراجمعه، حراج سیاه، جمعه سیاه.
بلک فرایدی ۱۴۰۵ کی است؟
بلک فرایدی ۱۴۰۵ جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ برابر با ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ است. شکرگزاری آمریکا ۲۶ نوامبر (۵ آذر) است و سایبرماندی دوشنبه ۳۰ نوامبر، یعنی ۹ آذر ۱۴۰۵. برای مقایسه، بلک فرایدی ۱۴۰۴ جمعه ۷ آذر ۱۴۰۴ (۲۸ نوامبر ۲۰۲۵) بود.
| سال | شکرگزاری آمریکا | بلک فرایدی | سایبرماندی |
|---|---|---|---|
| ۱۴۰۴ | ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵ | جمعه ۷ آذر (۲۸ نوامبر) | ۱۰ آذر (۱ دسامبر) |
| ۱۴۰۵ | ۲۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۵ آذر) | جمعه ۶ آذر (۲۷ نوامبر) | دوشنبه ۹ آذر (۳۰ نوامبر) |
بلک فرایدی چطور از آن سر دنیا به بازار طلا رسید؟
بلک فرایدی در ایران بیشتر با فروشگاههای اینترنتی بزرگ شناخته شد، از جمله کمپینهای موفق فروش بلک فرایدی میتوان به بلک فرایدی خانومی، بلک فرایدی دیجیکالا، و بلک فرایدی اسنپپی اشاره کرد که توانستند این کمپین را بیشتر در میان مردم جا بندازند و بر روی هیجان خرید و تخفیف واقعی تمرکز کنند. بلک فرایدی در سالهای اخیر جایگاه بیشتری به عنوان یک روز خرید ثابتقدم شده است و فروشگاههای طلا نیز از این قاعده مستثنی نیستند. فروشگاههای طلا هم کمپین فروش خودشان را دارند. بازار طلا، اما به خاطر قیمت متغیر طلا، معمولاً بلک فرایدی جذابتری را نیز داراست و از آنجا که برای حفظ ارزش پول و سرمایه انتخابی منطقی است، از هیجان خرید اشتباه جلوگیری میکند. به معنی دیگر شما، با خرید طلا در بلک فرایدی تقریباً چیزی از دست نمیدهید و حتی میتوانید سریعتر از باقی فروشگاهها قیمت واقعی محصولات طلای خود را محاسبه کنید تا از خرید خود مطمئنتر شوید. بدین دلیل خرید طلا در بلک فرایدی کاملاً به سود شما خواهد بود.
بلک فرایدی ۱۴۰۴ و قو طلایی
بلک فرایدی سال ۱۴۰۴ در بازار طلا، روزی عجیب بود. بسیاری از فروشگاهها و کمپینها از جمله بلک فرایدی اسنپپی، بلک فرایدی دیجیکالا، بلک فرایدی خانومی، و بلک فرایدی قو طلایی، با گذاشتن تخفیفهای واقعی و به طرز عجیبی بالا، توانستند یک تجربه خوب از بلک فرایدی ایران را بین مردم ثابت کنند. تخفیف ۸۰ درصدی طلا و تخفیف ۹۰ درصدی طلا از جمله بازاریابی عجیبغریب قو طلایی در سال ۱۴۰۴ بود که کاملاً ورق را در روز بلک فرایدی ایران برگرداند. تخفیفهای بالای ۳۰ درصد در بین فروشگاههای مختلف طلا، چیزی کاملاً عادی در آن روز بود.
بلک فرایدی ۱۴۰۵ و قو طلایی
قو طلایی در بلک فرایدی ۱۴۰۵ روی طلای زینتی، مثل پلاک، گردنبند و زنجیر، ۳۰٪ و بیشتر تخفیف میدهد. اگر هنوز نمیدانید برای چه کسی خرید کنید، راهنمای خرید طلای زینتی در بلک فرایدی را مطالعه کنید تا بتوانید یک انتخاب خوب برای خرید طلا در بلک فرایدی داشته باشید. برای دیدن مدلها هم میتوانید پلاکهای طلا، زنجیرهای طلا و بخش هدیهی فروشگاه را مرور کنید.
سؤالات متداول
بلک فرایدی چیست؟
بلک فرایدی یا جمعه سیاه روز بزرگ حراج در فروشگاههاست. در آمریکا جمعهی بعد از عید شکرگزاری است و آغاز فصل خرید پایان سال حساب میشود. در ایران هم فروشگاههای اینترنتی و حضوری هر سال همین زمان کمپین تخفیف برگزار میکنند. بلک فرایدی ۱۴۰۵ جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ است.
جمعه سیاه چیست و چرا «سیاه» نامیده میشود؟
جمعه سیاه همان بلک فرایدی است. «سیاه» از اصطلاح پلیس فیلادلفیا برای شلوغی و ترافیک روز بعد از شکرگزاری در دههی ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ آمده است. توضیح مشهور «تبدیل شدن اعداد قرمز حسابداری به سیاه» بعدها و در دههی ۱۹۸۰ رواج یافت و ریشهی اسم نیست.
آیا نام بلک فرایدی از «قرمز و سیاه» حسابداری آمده است؟
نه. این روایت داستانی رسمی ولی نادرست است. خردهفروشان در اواخر دههی ۱۹۸۰ از آن برای مثبت کردن اسم استفاده کردند، در حالی که اسم پیش از آن، دستکم از اوایل دههی ۱۹۶۰، در فیلادلفیا و به معنی شلوغی به کار میرفت.
بلک فرایدی ۱۴۰۵ چه روزی است؟
بلک فرایدی ۱۴۰۵ جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ است که با ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ برابر است و یک روز بعد از شکرگزاری آمریکا (۲۶ نوامبر) میافتد. سایبرماندی دوشنبه ۹ آذر (۳۰ نوامبر) است. بعضی فروشگاههای ایرانی کمپین را چند روز زودتر شروع یا دیرتر تمام میکنند، پس بازهی هر فروشگاه را جداگانه بخوانید.
تفاوت بلک فرایدی و سایبرماندی چیست؟
بلک فرایدی جمعهی بعد از شکرگزاری و سایبرماندی دوشنبهی بعد از آن است. سایبرماندی در اصل برای تخفیفهای اینترنتی رایج شد و با رشد خرید آنلاین، این دو روز عملاً یک مجموعهاند. در ۱۴۰۵ فاصلهی این دو، جمعه ۶ آذر تا دوشنبه ۹ آذر است.
آیا بلک فرایدی برای خرید طلا هم مناسب است؟
بله. پیشنهاد ما این است که به دلیل محاسبهی راحتتر تخفیف، یعنی واقعی یا غیرواقعی بودن آن، و ارزش سرمایهگذاری با خرید حراج طلا، بلک فرایدی برای خرید طلا گزینهی مناسبی است. چون نرخ طلا هر روز تغییر میکند.


.jpg&w=3840&q=100)












.jpg&w=3840&q=100)












