قیمت طلا در بازار آزاد: مظنه، سکه، شمش و طلای آب‌شده
قیمت طلا، مظنه، سکه، شمش، و طلای آب شده جزو کلماتی هستند که حتما هنگام گذر از جلوی طلافروشی‌ها روی تابلوهای بزرگ دیدید. جالب است بدانید نرخی که در بازار عمده گفته می‌شود با قیمتی که برای یک النگو می‌پردازید معمولا یکی نیست. اولین چیزی که مشخص می‌شود قیمت خود فلز است. اجرت ساخت، حباب و کارمزد چیزهایی هستند که به آن اضافه می‌شوند و در بعضی معامله‌ها تقریباً حذف می‌شوند. به عبارت دیگر اگر طلا را برای حفظ ارزش می‌خرید، از قیمت خام شروع کنید، نه از عدد نهایی ویترین. با ما همراه باشید تا بیشتر درباره‌ی قیمت طلا در بازار، از مظنه و نرخ جهانی گرفته تا نحوه محاسبه بدانیم.
مظنه طلا چیست و چطور به گرم ۱۸ عیار تبدیل می‌شود؟
در بازار عمده و طلای آب‌شده، نرخ را معمولاً با مظنه می‌گویند. مظنه قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار است. مثقال صرافی واحد وزن بازار طلاست و ۴.۶۰۸۳ گرم وزن دارد. خلوص مبنای مظنه ۷۰۵ از هزار است، یعنی ۱۷ عیار. قیمت هر گرم ۱۸ عیار، و بعد قیمت تمام‌شده یک قطعه، از همین نرخ به دست می‌آید.
برای تبدیل مظنه به قیمت هر گرم ۱۸ عیار دو راه دارید. هر دو یک نتیجه می‌دهند:
قیمت هر گرم ۱۸ عیار = مظنه × ۷۵۰ ÷ (۷۰۵ × ۴.۶۰۸۳)
راه ساده و رایج در بازار این است:
قیمت هر گرم ۱۸ عیار ≈ مظنه ÷ ۴.۳۳۱۸
عدد ۴.۳۳۱۸ از همین کسر می‌آید. وزن مثقال در نسبت خلوص ۱۷ به ۱۸ ضرب شده است. برای حساب ذهنی، تقسیم بر ۴.۳۳ کافی است. برای معامله، ۴.۳۳۱۸ دقیق‌تر است. فرض کنید: مظنه ۴۳٬۳۱۸٬۰۰۰ تومان است و در تقسیم بر ۴.۳۳۱۸ حدود ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان برای هر گرم ۱۸ عیار می‌شود. این عدد هنوز قیمت خام فلز است. اجرت، حباب و کارمزد داخل آن نیست.
اگر قیمت گرمی که می‌شنوید با این حاصل فاصله زیاد داشت، قبل از معامله علت را بپرسید. اختلاف ساعت اعلام نرخ، عیار دیگر، یا اضافه شدن کارمزد و اجرت به قیمت اعلامی، هر سه می‌توانند در این قیمت تاثیرگذار باشند.
عیار چیست و قیمت عیارها چطور به هم تبدیل می‌شود؟
به زبان ساده، عیار نشان می‌دهد از هر هزار واحد وزن، چند واحد طلای خالص است. وقتی وزن ثابت است، با عوض شدن خلوص، قیمت هم به همان نسبت عوض می‌شود.
| عیار | خلوص در هزار | جایی که این خلوص مبناست |
|---|---|---|
| ۲۴ عیار | ۹۹۹ | اونس جهانی و شمش استاندارد |
| ۲۲ عیار | ۹۰۰ | سکه بهار آزادی و امامی |
| ۱۸ عیار | ۷۵۰ | زیور رایج ایران |
| ۱۷ عیار | ۷۰۵ | مظنه بازار تهران |
اگر قیمت هر گرم ۲۴ عیار را دارید:
قیمت طلای ۱۸ عیار ≈ قیمت هر گرم ۲۴ عیار × ۰.۷۵
اگر قیمت ۱۸ عیار را دارید و عیار دیگری می‌خواهید:
قیمت عیار مقصد = قیمت طلای ۱۸ عیار × (خلوص مقصد ÷ ۷۵۰)
مثال آموزشی: هر گرم ۲۴ عیار ۱۳٬۳۳۳٬۰۰۰ تومان است. ضرب در ۰.۷۵ حدود ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان برای هر گرم ۱۸ عیار می‌شود. سکه خلوص ۹۰۰ دارد. پس ارزش فلز هر گرم سکه، ۹۰ درصد قیمت هر گرم ۲۴ عیار است، نه قیمت ۱۸ عیار ویترین.
روی طلای نو، بعد از قیمت خام معمولاً سه هزینه دیگر هم اضافه می‌شود که قطعا بیشتر درباره آنها شنیدید: اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات بر ارزش افزوده.
سود در عرف صنف اغلب حدود ۷ درصد جمع ارزش طلا و اجرت است و در عمل حدود ۵ تا ۱۰ درصد دیده می‌شود.
نرخ رایج مالیات طلا در سال ۱۴۰۵، ۱۰ درصد است، ولی به خود طلا نمی‌خورد. از ۱۳ دی ۱۴۰۰ و طبق ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده، خود طلا، جواهر و پلاتین ساخته‌شده از این مالیات معاف است. مالیات به اجرت، سود و حق‌العمل می‌خورد. حق‌العمل همان کارمزد جداگانه معامله است.
طلای دست‌دوم، آب‌شده، سکه و شمش این هزینه‌های ساخت را ندارند، و به‌جای آن هزینه دیگری دارند.
قیمت اونس چطور به گرم داخل می‌رسد؟
مسیر نرخ جهانی تا قیمت خام داخل، به صورت کلی بدین ترتیب است:
- قیمت هر اونس طلا در بازار جهانی. هر اونس حدود ۳۱.۱۰۳۵ گرم طلای خالص است.
- تبدیل دلار به تومان با نرخی که بازار طلا همان روز با آن کار می‌کند. این نرخ لزوماً همان نرخی نیست که در خبرها می‌آید.
- تقسیم بر ۳۱.۱۰۳۵ برای رسیدن به قیمت هر گرم ۲۴ عیار.
- ضرب در ۰.۷۵ برای طلای ۱۸ عیار، یا در ۰.۹ برای خلوص سکه.
- اثر عرضه و تقاضای داخل. این اثر قیمت بازار را کمی از حاصل خام جهانی فاصله می‌دهد.
قیمت تقریبی هر گرم ۲۴ عیار (تومان) = قیمت اونس (دلار) × نرخ دلار (تومان) ÷ ۳۱.۱۰۳۵
این عدد حاصل، قیمت خام فلز است. اگر دلار یا اونس عوض شود، ارزش خام هم عوض می‌شود. در سکه، همین تغییر هم به ارزش فلز می‌رسد و هم می‌تواند حباب را جداگانه جابه‌جا کند. اما در زیور زینتی، اگر اجرت درصدی باشد، مبلغ اجرت و بعد از آن سود و مالیات هم کمی عوض می‌شوند. در شمش و طلای آب‌شده اجرت زینتی وجود ندارد. تغییر نرخ تقریباً فقط به خود فلز و کارمزد معامله می‌رسد.
طلای دست‌دوم، آب‌شده، سکه و شمش چقدر با قیمت خام فاصله دارند؟
در این جدول، قیمت خام یعنی قیمت خود فلز، بدون اجرت و حباب و کارمزد. ارزش ذاتی سکه یعنی قیمت فلز داخل سکه، بدون حباب. حباب تفاوت قیمت تابلو با همین ارزش ذاتی است. قیمت تابلو عددی است که برای خرید سکه اعلام می‌شود.
| نوع | نسبت به قیمت خام | هزینه‌ای که جدا ببینید | مدرکی که باید ببینید |
|---|---|---|---|
| طلای دست‌دوم | نزدیک ارزش روز فلز | اختلاف خرید و فروش مغازه، و گاهی کسر عیار | فاکتور، کد عیار، نرخ کتبی گرم |
| طلای آب‌شده | با مظنه حرکت می‌کند | کارمزد معامله | برگه انگ و ری‌گیری |
| سکه | ارزش ذاتی به‌علاوه حباب | حباب و اختلاف خرید و فروش | وزن و خلوص استاندارد سکه |
| شمش | ارزش فلز استاندارد | کارمزد وزنی یا درصدی | وزن و عیار حک‌شده |
خود طلا مشمول ۱۰ درصد مالیات ارزش افزوده نیست. اگر در معامله سکه، شمش یا آب‌شده کارمزد یا حق‌العمل گرفته شود، همان کارمزد می‌تواند مشمول مالیات باشد. موقع مقایسه، کارمزد را از قیمت خود طلا جدا کنید.
طلای دست‌دوم
در طلای دست‌دوم اجرت ساخت جدید وجود ندارد، چون هزینه ساخت یک بار هنگام تولید پرداخت شده است. قیمت نزدیک ارزش روز فلز است، به‌علاوه اختلاف خرید و فروش مغازه. اگر اختلاف در فاکتور به‌صورت سود بیاید، مالیات فقط به همان سود می‌خورد، نه به کل ارزش طلا.
بعضی مغازه‌ها به‌جای ۷۵۰، خلوص را نزدیک ۷۴۰ حساب می‌کنند تا ذوب، افت و ریسک عیار را پوشش دهند. به این عدد خلوص مؤثر می‌گویند. این عرف معامله است که معمولا در هر طلافروشی‌ای رایج است. البته که این عرف عیار حک شده روی قطعه نیست. برای اینکه فاصله با زیور نو دیده شود، یک مقایسه آموزشی کافی است. فرض کنید هر گرم ۱۸ عیار ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و قطعه ۱۰ گرم وزن دارد.
خرید دست‌دوم در این فرض:
- ارزش فلز: ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
- اختلاف خرید و فروش مغازه، ۳ درصد از ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان: ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
- مالیات ۱۰ درصد، فقط روی همان ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان: ۳۰۰٬۰۰۰ تومان
- قیمت تمام‌شده دست‌دوم: ۱۰۳٬۳۰۰٬۰۰۰ تومان
این ۳ درصد عرف ثابت بازار نیست و فرضی است.
همان وزن اگر نو باشد و اجرت ۱۰ درصد داشته باشد:
- اجرت: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان
- سود ۷ درصد از ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، یعنی جمع ارزش طلا و اجرت: ۷٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان
- مالیات ۱۰ درصد از جمع اجرت و سود، یعنی از ۱۷٬۷۰۰٬۰۰۰ تومان: ۱٬۷۷۰٬۰۰۰ تومان
- قیمت نو: ۱۱۹٬۴۷۰٬۰۰۰ تومان
اختلاف این دو فرض ۱۶٬۱۷۰٬۰۰۰ تومان است. بخش اصلی این اختلاف، اجرت و سود و مالیات ساخت است، نه تفاوت عیار. طلای دست‌دوم این هزینه‌ها را ندارد، ولی ریسک عیار واقعی و سود همان مغازه سر جایش می‌ماند. کد عیار و فاکتور را کنار نرخ کتبی بگذارید.
طلای آب‌شده
طلای آب‌شده از ذوب زیور به دست می‌آید و اجرت ساخت ندارد. قیمت آن با مظنه حرکت می‌کند، به شرطی که عیار واقعی معلوم باشد. مدرک این معامله برگه محک است. این برگه، برگه آزمایش عیار است. روی آن باید وزن، عیار و نام آزمایشگاه با قطعه یکی باشد. کارمزد خرید و فروش را جدا بپرسید. اگر کارمزد مشمول ارزش افزوده باشد، فقط همان کارمزد را در پایه مالیات بگذارید.
بدون برگه آزمایش، نمی‌توان روی عیار ادعایی ساخته شده تضمین کرد.
سکه و حباب
سکه تمام بهار آزادی و امامی حدود ۸.۱۳۳ گرم است و خلوص ۹۰۰ دارد، یعنی ۲۲ عیار. نیم‌سکه حدود ۴.۰۶۶ گرم است، ربع‌سکه حدود ۲.۰۳۳ گرم، و سکه گرمی حدود ۱ گرم. در سکه بانکی اجرت ساخت جداگانه حساب نمی‌شود. چیزی که قیمت تابلو را از ارزش فلز جدا می‌کند حباب است.
ارزش ذاتی سکه = وزن × قیمت هر گرم ۲۴ عیار × ۰.۹
با همان نرخ آموزشی، هر گرم ۱۸ عیار ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان و هر گرم ۲۴ عیار حدود ۱۳٬۳۳۳٬۰۰۰ تومان است. ارزش ذاتی سکه تمام این‌طور به دست می‌آید:
۸.۱۳۳ × ۱۳٬۳۳۳٬۰۰۰ × ۰.۹ ≈ ۹۷٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان
حباب، تفاوت قیمت تابلو با این ارزش ذاتی است و می‌تواند مثبت باشد. روی سکه‌های کوچک‌تر، درصد حباب معمولاً بزرگ‌تر از سکه تمام است، چون هزینه ضرب و تقاضای قطعه کوچک روی وزن کمتری تقسیم می‌شود. قیمت خرید سکه برابر است با ارزش ذاتی به‌علاوه حباب، به‌علاوه اختلاف خرید و فروش همان لحظه. اگر حباب را از ارزش ذاتی جدا نکنید، گران شدن تابلو را با گران شدن خود طلا یکی گرفته‌اید.
شمش
شمش استاندارد اجرت زینتی ندارد. اتحادیه برای ساخت یا بسته‌بندی، کارمزد وزنی اعلام می‌کند و فروشنده هم حاشیه معامله دارد. خود طلا مشمول مالیات ارزش افزوده نیست. موقع مقایسه شمش با سکه، کارمزد شمش را کنار حباب سکه بگذارید. یکی هزینه ساخت و بسته‌بندی است و دیگری فاصله قیمت تابلو با ارزش فلز. این دو هزینه مثل هم نیستند. تا جدا دیده نشوند، نمی‌شود گفت کدام به‌صرفه‌تر است.
وزن و عیار حک‌شده را با مشخصات استاندارد همان قطعه تطبیق دهید. شمش بدون این تطبیق، فقط یک قطعه طلا با عیار نامعلوم است.
قبل از معامله در بازار طلا چه نکاتی را رعایت کنیم؟
- مظنه یا قیمت هر گرم را با ساعت معامله بنویسید و عیار مبنا را کنارش بیاورید.
- برای ۱۸ عیار کد رایج ۷۵۰ است.
- برای آب‌شده، وزن و عیار و نام آزمایشگاه باید روی برگه آزمایش عیار باشد.
- برای سکه، ارزش ذاتی را جدا حساب کنید و باقیمانده تابلو را حباب بدانید.
- برای شمش، کارمزد هر گرم یا درصد کارمزد را از قیمت خام جدا کنید.
- اگر کارمزد یا حق‌العمل گرفته می‌شود، بپرسید مالیات به همان کارمزد خورده یا به کل مبلغ. خود طلا مشمول ۱۰ درصد نیست.
سؤال‌های رایج
مظنه را چگونه به گرم ۱۸ عیار تبدیل کنم؟
مظنه را بر ۴.۳۳۱۸ تقسیم کنید. برای دقت بیشتر، مظنه را در ۷۵۰ ضرب کنید و بر حاصل ۷۰۵ ضربدر ۴.۶۰۸۳ تقسیم کنید. خروجی قیمت خام هر گرم است و هنوز کارمزد و حباب ندارد.
طلای دست‌دوم از زیور نو ارزان‌تر است؟
در مقایسه با زیور نو با همان وزن، معمولاً بله، چون اجرت ساخت تازه ندارد. اختلاف خرید و فروش مغازه و ریسک عیار واقعی را جدا ببینید. در مثال آموزشی ۱۰ گرمی، همین تفاوت ساخت حدود ۱۶ میلیون تومان از قیمت نو کمتر بود. این عدد به فرض اجرت ۱۰ درصد و اختلاف ۳ درصدی مغازه وابسته است و نرخ ثابت بازار نیست.
حباب سکه چیست؟
حباب تفاوت قیمت تابلو با ارزش ذاتی است. ارزش ذاتی برابر است با وزن سکه ضربدر قیمت هر گرم ۲۴ عیار ضربدر ۰.۹. با نرخ آموزشی این متن، ارزش ذاتی سکه تمام حدود ۹۷٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان شد. هرچه تابلو از این عدد بالاتر باشد، آن فاصله حباب است، نه طلای بیشتر.
طلای آب‌شده را با چه مدرکی قیمت‌گذاری کنم؟
با برگه آزمایش عیار. وزن، عیار و نام آزمایشگاه باید با قطعه یکی باشد. قیمت با مظنه حرکت می‌کند و اجرت ساخت ندارد. بدون برگه معتبر، عیار ادعایی پایه محاسبه نیست.
نرخ اونس چطور به تومان می‌رسد؟
قیمت اونس به دلار را در نرخ دلاری که بازار طلا همان روز با آن کار می‌کند ضرب کنید و بر ۳۱.۱۰۳۵ تقسیم کنید. حاصل، قیمت تقریبی هر گرم ۲۴ عیار است. برای ۱۸ عیار آن را در ۰.۷۵ ضرب کنید. عرضه داخل می‌تواند قیمت بازار را کمی از این حاصل فاصله بدهد.
جمع‌بندی
قیمت طلا در بازار از یک نرخ خام شروع می‌شود. مظنه قیمت یک مثقال ۱۷ عیار است. اونس هم بعد از تبدیل دلار به قیمت هر گرم ۲۴ عیار می‌رسد. تا این نرخ به گرم و عیار همان معامله تبدیل نشود، مقایسه دست‌دوم با سکه، یا شمش با آب‌شده، معنی روشنی ندارد.
بعد از قیمت خام، هر نوع معامله هزینه خودش را جدا نشان می‌دهد. دست‌دوم اجرت تازه ندارد و به ارزش روز نزدیک است، به شرطی که عیار و اختلاف خرید و فروش مغازه روشن باشد. آب‌شده با مظنه حرکت می‌کند و بدون برگه آزمایش عیار معتبر نمی‌شود به آن تکیه کرد. سکه را باید به ارزش ذاتی و حباب تقسیم کرد. شمش اجرت زینتی ندارد و کارمزد وزنی دارد. خود طلا مشمول مالیات ارزش افزوده نیست. اگر هزینه‌ای مشمول باشد، همان کارمزد است. مقایسه را از قیمت خام همان روز شروع کنید. عدد پایانی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد پول را بابت فلز داده‌اید یا بابت حباب، کارمزد و ساخت.
